CÁCH SỬ DỤNG NHÃN DÁN & DANH XƯNG

Cấp độ 1: Với người mình giao tiếp cùng

• Đừng đoán mò hoặc áp đặt nhãn dán hay danh xưng lên người khác khi chưa được sự cho phép của họ (nếu có thì giữ cho bản thân thôi, đừng để họ biết nha).

• Đừng hỏi người khác về nhãn dán và danh xưng nếu không thực sự cần thiết. Một số người có thể chưa cảm thấy đủ an toàn để tiết lộ nhãn dán với và danh xưng với bạn nếu chưa đủ thân thiết.

  • Gọi tên - xưng tên khi tiếp xúc với người lạ. Một số người đa dạng giới có thể mong muốn được gọi bằng một tên khác với tên của họ trên giấy tờ tùy thân, bạn nên tôn trọng và sử dụng tên đó (APA, 2019). 

  • Sử dụng ngôn ngữ và danh xưng trung tính, đặc biệt khi làm việc (APA, 2025). Những người có bản dạng giới không thuộc hệ nhị nguyên, nhưng phải làm việc trong môi trường dùng nhiều ngôn ngữ liên quan đến giới tính (gender-specific language), họ có khả năng cảm thấy thiếu động lực làm việc, khó kết nối với đồng nghiệp và công việc (Stout & Dasgupta, 2011).

• VD ngôn ngữ trung tính về giới: thay vì gọi “thầy cô” => hãy gọi “giáo viên”; 

thay vì gọi “Hội Cha mẹ học sinh” => hãy gọi “Hội Phụ huynh học sinh”.

• VD một số cặp danh xưng trung tính về giới: 

• Đối với người hơn tuổi: gọi “mình” - xưng “em”; gọi “bác” - xưng “cháu”

• Đối với người ngang tuổi: gọi “cậu/bạn/bồ/đằng ấy” - xưng “tớ/mình/tôi”

• Đối với người kém tuổi: gọi “em” - xưng “mình/tên”

• Nếu cần, hãy đặt câu hỏi về danh xưng cho người khác một cách lịch sự và riêng tư, không hỏi trước đám đông. Hãy hỏi “Bạn dùng danh xưng nào?” thay vì “Bạn thích danh xưng nào?”, danh xưng và nhãn dán giới không phải sở thích hay sự lựa chọn (APA, 2023).

• Đừng phán xét hay ép buộc khi người khác không muốn tiết lộ nhãn dán giới cho bạn. Nhãn dán giới là thông tin cá nhân mà mỗi người có toàn quyền định đoạt.

 

Cấp độ 2: Với ngữ cảnh giao tiếp

• Danh xưng và nhãn dán giới có thể thay đổi tùy thuộc vào ngữ cảnh giao tiếp. Vì vậy, nên đặt câu hỏi danh xưng trong các ngữ cảnh và với các đối tượng giao tiếp khác nhau.

VD: Một số bạn nam hợp giới đồng tính sử dụng danh xưng “anh” khi giao tiếp với đồng nghiệp, nhưng có thể muốn được hội bạn thân gọi là “bà”. Nếu bạn thân gọi là “anh”, có thể họ sẽ thấy xa cách; trái lại, nếu người lạ gọi là “bà”, họ sẽ thấy ái ngại, không tự nhiên.

 

Cấp độ 3: Vượt ngoài ngữ cảnh giao tiếp

• Đừng tiết lộ danh xưng và nhãn dán giới của một người cho người thứ ba mà chưa được sự cho phép của họ. Một lần nữa, nhãn dán giới là thông tin cá nhân mà mỗi người có toàn quyền định đoạt.

• Đừng giới hạn mọi người vào danh xưng và nhãn dán giới nhất định. Danh xưng và nhãn dán giới hoàn toàn có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, nếu lâu không nói chuyện với một người quen, bạn hoàn toàn nên hỏi xem dạo này người đó có dùng danh xưng và nhãn dán cũ nữa không. Nếu một người bạn đồng tính nữ bỗng nhiên có người yêu là nam, bạn cũng đừng vội phán xét, mà hãy hỏi thăm thêm để hiểu nhau hơn nhé.

 

MỘT SỐ CÂU HỎI THƯỜNG GẶP:

​​

1. Một khi chọn nhãn dán giới rồi thì có thay đổi được không?

ĐƯỢC. Chúng ta định nghĩa mình bằng nhãn dán, chứ không phải nhãn dán định nghĩa chúng ta. Nhãn dán giới đơn giản là một công cụ giúp mỗi người dễ dàng thể hiện bản thân với người khác, khiến mỗi cá thể có cảm giác thuộc về một cộng đồng nhất định. Một khi chúng ta cảm thấy nhãn dán không còn thực hiện đủ được những chức năng của nó, chúng ta hoàn toàn có thể thay đổi nhãn dán.

​

2. Tại sao phải có nhãn dán giới? Giới tính trên giấy khai sinh chưa đủ à?

Cảm nhận của mỗi người là quan trọng nhất. Nếu bạn cảm thấy giới tính trên giấy khai sinh là đủ để nói về giới của bản thân, bạn hoàn toàn không cần khám phá sâu hơn các khía cạnh khác nhau của giới hay tìm hiểu thêm về các nhãn dán giới khác. Nhãn dán giới đơn giản chỉ là một công cụ để mọi người mở rộng hiểu biết về bản thân và về thế giới, dễ dàng thể hiện danh tính của mình hơn và cảm thấy được thuộc về một cộng đồng cụ thể. 

 

3. Có được nói dối hay giấu nhãn dán giới không?

ĐƯỢC. Nhãn dán giới nói lên một phần căn tính của chúng ta, và căn tính thuộc quyền sở hữu của ta. Vì vậy, giống như việc mọi người cần giữ Căn cước công dân của mình cẩn thận, chúng ta cũng có quyền giữ nhãn dán giới riêng tư, không có trách nhiệm phải tiết lộ cho người khác khi mình không thấy thoải mái.

Do nhãn dán giới và danh xưng là một trong những cách thể hiện danh tính của bản thân, mà ai cũng muốn sống đúng với chính mình, nên nhiều người nghĩ rằng một khi xác định được danh xưng và nhãn dán thì không cần dấu giếm làm gì cả. Trên thực tế, nhiều người có thể lựa chọn không nhắc tới, thậm chí nói dối về nhãn dán giới hay danh xưng của họ, đặc biệt khi chúng không phổ biến, để thoải mái hơn trong giao tiếp và tránh những thắc mắc, phiền hà không đáng có. Điều này không có nghĩa người đó không còn là chính mình, mà thể hiện rằng họ ưu tiên những thứ khác hơn việc thể hiện bản thân. Một khi người đó cảm thấy thoải mái hơn với đối tượng giao tiếp và ngữ cảnh, có thể họ sẽ lựa chọn nói ra danh xưng và nhãn dán của mình, với mong muốn người kia thể hiện sự tôn trọng bằng cách sử dụng chúng.

 

TỔNG KẾT

Tóm lại, nhãn dán và danh xưng là một trong những cách để mỗi người chúng ta định nghĩa bản thân, từ đó cảm thấy gắn kết hơn với cộng đồng. Sử dụng nhãn dán và danh xưng phù hợp với bản thân và người khác là cách để chúng ta thể hiện sự tôn trọng, công nhận quyền tự quyết và sự đa dạng của mỗi người, đồng thời kết nối với nhau một cách chân thành nhất.